İhracatımızı ağırlıkla iki döviz üstünden yapıyoruz; dolar ve euro. Tarihi yükselişe geçen dolar şüphesiz ki ihracat rakamlarını da etkiliyor. Döviz kurunun ihracatı ne şekilde etkileyeceği sorusuna cevap vermek çok da kolay değil diye düşünürdüm. Çünkü bir dönem zihinlerde “Kur artışı=İhracat artışı” diye yer etmişti. Kurun çok hızlı arttığı bu gibi dönemlerde bunun hiç de sanıldığı ölçüde ihracata yansımadığını görüyoruz.

Bu durumun bir kısmı Türkiye’nin, ihracatının önemli bir kısmını ithal girdiye dayalı olarak gerçekleştirdiği için yaşanıyor. Haliyle girdi ve ara mal pahalı hale gelince kur artışının ihracata olan katkısı da sınırlı kalıyor. 2016 yılının Ocak-Eylül döneminde ara mallarına, yani hammaddelere 98 milyar 629 milyon dolar ödendi. Dolardaki yükseliş, hammaddelerin çok büyük bölümü dolarla alındığı için TL olarak hammadde maliyetini artırıyor. Bu da doğal olarak ekonomiye enflasyon olarak yansıyor. Mesela Türkiye, enerjinin hemen hemen tamamını ABD Doları ödeyerek alıyor. Doların artması, Türkiye’nin enerjiye olması gerekenden daha fazla TL ödemesi demek oluyor. Yani doların önce Türk ekonomisinin birçok parametreyi etkilediğini söylemek yanlış olmaz.

Örnek vererek anlatalım bu durumu. Bir KOBİ’siniz, hatta daha küçük bir işletmeniz var. İhracat yapıyorsunuz, fiyat vereceksiniz. İhraç edeceğiniz mal için örneğin 1 dolar fiyat vereceksiniz ama o 1 dolar için hangi kuru esas alacaksınız ki, bir türlü kestiremiyorsunuz. Bu dalgalanma ihracatçının fiyat vermesini zorlaştırıyor. Dolar kurundaki artış olduğunda biz fiyatlarımıza artış yapmak istesek malın alınabilirliği düşecek, zora düşen firma ayakta kalabilmek kar marjını düşürecek ve çalışan sayısını düşürecek. Öyle ki, zarar etme riskim var, hiç ihracat yapmasam daha iyi diyen ihracatçılar bile çıkabiliyor.

Doların yükselişiyle birlikte her sektör gibi en çok inşaat ve turizm sektörünün etkileneceği aşikar. Avantajlı konuma geçebilecek olanlar maliyetlerdeki artışları ürün fiyatlarına yansıtabilen(!),iç pazarda yabancı para cinsinden fiyatlama yapabilen, güçlü mali yapısı olan şirketler olarak sıralayabiliriz.